سيف باطن باطن - چنان كه ذكر آن مىشود - پس ظاهر مراد از قتل في سبيل الله هر جا كه در قرآن مجيد ذكر مىشود قتل به سيف ظاهر است و باطن آن قتل به سيف باطن و باطن باطنش قتل به سيف باطن باطن كه آن مرحلهء ديگر است كه به آن اشاره مىشود إنّ للقرآن ظهرا و بطنا و لبطنه بطنا إلى سبعة أبطن . [ 35 ] و از اين است كه مبدأ هر دو قتل را در كتاب كريم به جهاد و مجاهده تعبير فرموده‌اند : انفروا خفافا و ثقالا و جاهدوا بأموالكم و انفسكم في سبيل اللَّه ( توبه 41 ) و مىفرمايد : وَالَّذينَ جاهَدُوا فينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا 29 : 69 ( سورهء عنكبوت آيهء 69 ) و حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود : رجعنا من الجهاد الأصغر إلى الجهاد الأكبر . [ 36 ] اصغر مثال و نمونهء

--> [ 35 ] - اين حديث را عامه نقل كرده‌اند كما صرّح به في المقدمة الرّابعة من تفسير الصّافى ج 1 ص 18 . و اما از خاصّه در اين باب رواياتى است از جمله آنكه در « بحار الانوار » ج 19 ص 5 از تفسير « عيّاشى » از حضرت صادق عليه السّلام و از « نوادر » راوندى از حضرت كاظم عليه السّلام از رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم روايت مىكند كه قال : أيّها النّاس إنّكم في زمان هدنة . . . إلى أن قال : و له ( أى للقرآن ) ظهر و بطن فظاهره حكمة ، و باطنه علم ، ظاهره أنيق و باطنه عميق ، له نجوم و على نجومه نجوم . و نيز در ص 24 از « محاسن » و در ص 25 از « عيّاشى » از حضرت صادق عليه السّلام نقل كرده است كه حضرت فرمود : يا جابر إنّ للقرآن بطنا و للبطن بطن و له ظهر و للظَّهر ظهر . . . و در ص 26 از « بصائر الدّرجات » از فضيل بن يسار نقل كرده قال : سألت أبا جعفر عليه السّلام عن هذه الرّواية : ما من القرآن إلا و لها ظهر و بطن . . . فقال : ظهره تنزيله و بطنه تأويله . . . [ 36 ] - لفظ « رجعنا » را در « جامع الأخبار » آورده چنان كه در « بحار » در جزء 2 ص 42 مذكور است . توضيح آنكه : اين روايت از سه امام نقل شده است . اول از حضرت صادق عليه السّلام كما نقل في البحار ج 6 ص 443 عن الكافى بإسناده عن أبي عبد اللَّه عليه السّلام : إنّ النّبىّ بعث بسريّة فلمّا رجعوا قال : مرحبا بقوم قضوا الجهاد الأصغر و بقى الجهاد الأكبر . قيل يا رسول اللَّه و ما الجهاد الأكبر ؟ قال : جهاد النّفس . سپس در بحار فرموده : « نوادر الرّاوندى » بإسناده عن موسى بن جعفر عن آبائه عليهم السّلام مثله . دوم از حضرت موسى الكاظم عليه السّلام است و آن نيز به نقل « بحار » در ج 15 در قسمت دوم ص 40 از « معانى الاخبار » و « امالى » صدوق نقل مىكند . با اسناد صدوق از موسى بن جعفر عن آبائه عليهم السّلام عن أمير المؤمنين از رسول خدا عليهما الصلاة و السلام . . . سپس روايت فوق را نقل مىكند و فقط لفظ « عليهم » بعد از « بقى » اضافه دارد . و ديگر آنكه در آخر روايت اين جمله را نيز اضافه آورده است : ثمّ قال صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم : أفضل الجهاد من جاهد نفسه الَّتى بين جنبيه . و سپس در « بحار » مىفرمايد : و فى « الاختصاص » عنه عليه السّلام مثله . و في « نوادر الراوندى » بإسناده عن موسى بن جعفر عن آبائه عليهم السّلام عن النبى صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم مثله إلى قوله جهاد النّفس . يعنى آن ذيل در كلام راوندى نيست . هذا ، و چون به « معانى الاخبار » ص 160 طبع حيدرى در 1379 هجريّه مراجعه شد روايت را همانطور كه مجلسى نقل نموده بدون كم و زياد نقل مىكند و فقط در آخر آن به جاى لفظ « ص » كه علامت اختصار صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم است لفظ عليه السّلام به كار برده كه ذيل را از كلام حضرت موسى بن جعفر عليه السّلام شمرده است . و اين به حقيقت نزديك است ، چون روايتى كه سابقا از حضرت صادق عليه السّلام نقل شد اين ذيل را نداشت ، و ممكن است حضرت كاظم عليه السّلام اين جمله را در توضيح كلام رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم براى راوى بيان كرده‌اند . سوم : از حضرت رضا عليه السّلام از « فقه الرضا » قال المجلسى في ص 41 از همين قسمت : نروى أنّ سيّدنا رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم رأى بعض أصحابه منصرفا من بعث كان بعثه و قد انصرف بشعثه و غبار سفره و سلاحه عليه يريد منزله فقال صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم : انصرفت من الجهاد الأصغر إلى الجهاد الأكبر فقيل له : أو جهاد فوق الجهاد بالسّيف ؟ قال : نعم ، جهاد المرء نفسه . و ليكن در « احياء العلوم » ج 3 ص 6 اين روايت را به همين لفظ آورده است .